Jaðarraskanir

ADHD- Athyglisbrestur með ofvirkni
Taugalífeðlisfræðileg truflun sem skiptist í þrjá þætti, athyglisbrest, ofvirkni og hvatvísi. Í stuttu máli lýsir röskunin sér á þann hátt að einstaklingurinn heldur illa einbeitningu, unir við verkefni í stutta stund, þolir illa áreiti frá umhverfinu, er gjarnan á iði og hefur mikla hreyfiþörf, truflar aðra með frammígripi og framkvæmir án þess að hugsa. Fylgikvillar röskunarinnar eru gjarnan námsörðuleikar, hegðunarvandkvæði, fíkniefnaneysla og afbrot.

Andstöðu-mótþróaþrjóskuröskun
Röskun sem þróast oft vegna ofvirkniröskunar á háu stigi og/eða vegna slakra uppeldiskilyrða. Einstaklingurinn missir stjórn á skapi sínu, neitar að fara að reglum, lendir oft í deilum við fullorðna, truflar aðra, ber ekki ábyrgð á eigin gjörðum og getur sýnt ofbeldisfulla hegðun. Fylgikvillar röskunarinnar eru námsörðugleikar, ofvirkni og áhættuhegðun sem hætta er á að þróist yfir í andfélagslegan persónuleika á fullorðinsárum.

Aspberger heilkenni
Taugalífeðlisfræðileg truflun sem tengist einhverfurófi. Einstaklingar með heilkennið eiga í erfiðleikum með að tengjast öðru fólki og því skortir mikið upp á félagshæfni þeirra. Þeir eru gjarnan með mjög sérkennileg áhugasvið og eru þá helteknir af áhuga, sýna þráhyggjukennda hegðun og þola illa breytingar. Hegðunarvandamál stafa oft af því að einstaklingurinn hefur ekki hæfnina til þess að lesa í aðstæður og annað fólk.

Áráttu- og þráhyggjuröskun
Röskunin einkennist af heitinu. Einstaklingur er með stöðugt endurteknar hugsanir og hvatir sem eru honum kvíðavaldandi. Önnur einkenni geta verið síendurteknar líkamlegar hreyfingar eða gjörðir.  Fylgikvillar eru þunglyndi og kvíði.

Hegðunarröskun
Hegðunarröskun þróast út frá öðrum vægari röskunum t.d.  ADHD-mótþróaþrjóskuröskun.

Hegðunarröskun lýsir sér í árásargirni gagnvart dýrum og mönnum. Einstaklingurinn er ofbeldisfullur, skemmir eignir og brýtur þær reglur sem honum þóknast. Fylgikvillar eru námsörðugleikar, ofvirkni, þunglyndi og vímuefnaneysla ásamt afbrotahegðun.

Lestrarröskun
Taugalífeðlisfræðilegir veikleikar á sviði máltjáningar og málþroska. Einstaklingurinn á erfitt með að læra stærðfræði og skrift, hefur lítið þol fyrir mótlæti og er gjarnan með brotna sjálfsmynd.

Tourette heilkenni
Lýsir sér með endurteknum vöðva- og taugakippum ( kækjum) og einstaklingurinn gefur frá sér hin ýmsu hljóð, oft mjög óviðeigandi hljóð. Fylgikvillar geta verið ADHD, árátta, þráhyggja, þunglyndi, kvíði og óviðeigandi félagsleg hegðun.

Sjálfsmynd barna hefur forvarnargildi

Sjálfsmynd barna hefur forvarnargildi.

Heilbrigð sjálfsmynd er sterkasta vopn hvers einstaklings til þess að takast á við þær áskoranir sem lífið býður upp á.

Börnum sem líður vel í eigin skinni eiga auðveldara með að standast neikvæðan hópþrýsting brosa oftar og njóta lífsins. Þessi börn eru bjartsýn og hugsa í lausnum og hafa gaman af að leysa úr þeim verkefnum sem fyrir þau eru lögð.

Aftur á móti er algengt að börn með veika sjálfsmynd þrói með sér kvíða og reiðitilfinningar. Börn sem hafa veika sjálfsmynd finnst þau oft vera lítils virði og og að þau geti ekki gert neitt rétt sem verður þess valdandi að þau verða döpur og einangra sig. Þau segja gjarnan “ég get ekki” þegar þeim eru rétt verkefni.

Forvarnargildi heilbrigðar sjálfsmyndar er mjög mikið.  Barn með öfluga sjálfsmynd getur staðist hópþrýsting unglingsáranna og sagt nei við óæskilegum áhrifum á líf sitt. Barn með veika sjálfsmynd er oft illa sett félagslega og fylgir því hópnum þó um óæskilega hegðun sé að ræða.

Kristín Snorradóttir

Upplýsingar um unglinga og vímuefni

Hvað getur bent til þess að barn sé byrjað að neyta vímuefna?

Það er eðlilegt að unglingur fari í smá uppreisn, þar sem partur af þroska unglingsáranna er að berjast fyrir sjálfstæði og slíta sig lausan frá foreldrum. Þegar þessi uppreisn gengur út í öfgar og unglingurinn sýnir ýktar breytingar þá er mikilvægt að foreldrar fylgist vel með þar sem það getur verið vísbending um vímuefnaneyslu.
Nokkur dæmi:

  • Ýktar breytingar á hegðun
  • Skapgerðarbreytingar
  • Skyndilegur mótþrói við aga á heimili eða í skóla, hættir að virða útivistarreglur
  • Dræm skólasókn og versnandi námsárangur eða ástundun í vinnu
  • Minni samskipti og/eða einangrun frá fjölskyldu og gömlum vinum
  • Nýr vinahópur sem kemur ekki með heim
  • Depurð eða óútskýranleg reiði
  • Almennt áhugaleysi og doði
  • Breyting á svefn- og matarvenjum
  • Mikil peningaþörf eða hnupl
  • Ósannsögli eða aukin leynd yfir athöfnum og eigum

Ef foreldra grunar að barn sé að nota vímuefni eða að feta braut annarrar áhættuhegðunar er vænlegast að setjast niður með viðkomandi og ræða við hann í kærleika en setja jafnframt skýr mörk í afstöðu sinni gagnvart vímuefnaneyslu. Jafnframt er gott fyrir foreldra að leita sér aðstoðar til þess að takast á við vandann.